Overweeg je een eigen grondwaterput of boorput te laten plaatsen voor de wasmachine, het toilet of de tuin? Of heb je er al een liggen? Sinds de invoering van de nieuwe grondwaterwetgeving (de ‘Grondwatertrein’) in Vlaanderen zijn de spelregels aanzienlijk aangescherpt. Er bestaat nogal wat verwarring over wat wel en niet mag, en waar je jouw put precies moet registreren.

In dit artikel leggen we de wetgeving glashelder uit en geven we concrete tips om honderden euro’s aan saneringskosten te besparen.

1. De Omgevingsvergunning: Wat meld je in het Omgevingsloket?

Voor het milieuluik via het digitale Omgevingsloket geldt er voor particulieren een duidelijke grens op basis van volume. De kritieke drempel ligt op 150 m³ per jaar voor huishoudelijk gebruik.

  • GEEN melding of vergunning nodig in het Omgevingsloket als:

    • Het water uitsluitend wordt opgepompt met een handpomp.

    • Het water alleen voor huishoudelijke toepassingen (zoals toilet, wasmachine of de tuin) wordt gebruikt én het totale verbruik minder dan 150 m³ per jaar bedraagt. Voor een gemiddeld gezin is dit doorgaans ruim voldoende.

  • WEL melding of vergunning nodig in het Omgevingsloket als:

    • Je meer dan 150 m³ per jaar oppompt.

    • Het water voor niet-huishoudelijke doeleinden wordt gebruikt (zoals commerciële activiteiten, landbouw of een grootschalige warmtepomp).

    • De put in een beschermd of kwetsbaar gebied (zoals een VEN-gebied) ligt; daar geldt vaak een directe vergunningsplicht vanaf de eerste meter.

  • Zelf controleren? Bekijk de algemene regels en drempels voor grondwaterwinning op de officiële Vlaamse infopagina over grondwaterwinning voor burgers.

2. De verplichte VMM-melding (Fiscale aangifte)

Hoewel het Omgevingsloket je bij een laag verbruik met rust laat, ben je als particulier altijd verplicht de boorput aan te melden bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Dit staat volledig los van de omgevingsvergunning en heeft een fiscaal-administratieve reden:

  • Waarom? Als je eigen grondwater gebruikt en dit via het toilet of de wasmachine loost in de riolering, belast je het openbare netwerk en de waterzuivering. Je moet hier een heffing op waterverontreiniging en een gemeentelijke saneringsvergoeding voor betalen.

  • Termijn: De aanmelding moet verplicht binnen de 2 maanden na de indienstneming gebeuren.

  • Direct naar het formulier: Je vindt het verplichte meldingsformulier op de officiële website van de VMM bij de FAQ over grondwaterputten.

3. Hoeveel heffing betaal je? (En ja: dit betaal je óók voor leidingwater!)

Als je beschikt over een verplichte debietmeter en bijvoorbeeld exact 50 m³ per jaar registreert voor je sanitair, wordt de heffing gebaseerd op je werkelijke verbruik. Dit kost op jaarbasis gemiddeld ongeveer € 200, opgebouwd uit twee delen:

  • Bovengemeentelijke saneringsheffing (VMM-deel): Dit dekt de grootschalige waterzuivering en kost circa € 2,30 per m³ (voor 50 m³ is dat m3 € 115).

  • Gemeentelijke saneringsvergoeding (Rioolbeheerder): Dit dekt het transport via de lokale riolering en ligt gemiddeld rond de € 1,50 tot € 1,90 per m³ (voor 50 m³ is dat m3 € 85).

Belangrijke opmerking: Veel mensen denken dat deze heffing een “straf” is voor het hebben van een boorput, maar dat is niet zo. Je betaalt deze exacte saneringsheffingen en -vergoedingen óók als je gewoon leidingwater (kraanwater) gebruikt voor je toiletten en wasmachine! Bij leidingwater zitten deze kosten (de gemeentelijke en bovengemeentelijke saneringsbijdrage) automatisch verwerkt in de variabele prijs per kubieke meter op de factuur van je watermaatschappij (zoals Farys of De Watergroep). De wetgever heft dit simpelweg op boorputten zodat putgebruikers evenredig bijdragen aan het zuiveren van het rioolwater dat ze lozen.

4. Slimme besparingstips voor de tuin: Zet de tuinkraan rond de teller!

Mocht je 50 m3 water nodig hebben voor de tuin, betaal je voor leidingwater ook de bovenstaande 200 € VMM heffing. Dit kan je vermijden. 
Water dat je buiten gebruikt om de planten of het gazon te sproeien, infiltreert in de bodem en komt niet in de riolering terecht. Omdat het niet gezuiverd hoeft te worden, ben je hier volgens de Vlaamse wetgeving geen saneringsheffing over verschuldigd. Zodra er een debietmeter geplaatst is, loont het financieel enorm om de tuininstallatie slim in te richten:

  • Optie A (De tuinkraan vóór de teller): Plaats de verplichte waterteller pas na de aftakking naar de buitenkranen. De teller registreert zo puur het water dat het huis binnengaat naar het toilet en de wasmachine. Dit is de meest waterdichte en administratief eenvoudige methode.

  • Optie B (Een aparte aftrekteller): Registreert de hoofdteller noodgedwongen al het water omdat de leidingen technisch zo liggen? Installeer dan een gecertificeerde tweede teller (aftrekteller) op de leiding naar de tuin. Bij de jaarlijkse VMM-afrekening trek je de stand van de tuinteller af van de hoofdteller, waardoor je enkel betaalt voor wat je daadwerkelijk loost.

5. Belangrijke randvoorwaarden bij de installatie

  • Geen doe-het-zelf boringen: Sinds 2017 moet een boorput verplicht worden uitgevoerd door een erkend boorbedrijf, dat de boring technisch registreert in de Databank Ondergrond Vlaanderen (DOV).

  • Verplichte keuring binneninstallatie: Zodra je een private waterbron aansluit op je binnenleidingen, moet de installatie gekeurd worden. Er mag onder geen beding een fysieke verbinding bestaan tussen het drinkwaternet en je eigen grondwatercircuit (ter voorkoming van besmetting van het drinkwaternet).

  • Debietmeter verplicht: Sinds 1 juli 2025 is een debietmeter verplicht voor elke nieuwe put. Voor bestaande putten geldt een overgangstermijn tot 1 juli 2035.

Gebruik de onderstaande calculator om direct voor jouw gezin te berekenen hoeveel m³ grondwater je binnen zult verbruiken en welke jaarlijkse heffing je kunt verwachten!

De regeling voor particulieren die niet zijn aangesloten op riool.

Voor particulieren die niet zijn aangesloten op het openbare rioolnetwerk, gelden er heel andere fiscale regels. In de praktijk betekent dit dat je in de meeste gevallen volledig wordt vrijgesteld van de jaarlijkse heffingen, mits je aan de voorwaarden voldoet.

Wanneer er geen riolering in de straat ligt, ben je in Vlaanderen immers verplicht om je afvalwater zelf te zuiveren via een IBA (Individuele Behandelingsinstallatie voor Afvalwater).

Zo zit de regeling voor deze situatie in elkaar (ideaal als aanvulling of extra sectie voor je blog):

De regeling bij een eigen zuivering (IBA)

1. Volledige vrijstelling van de VMM-heffing

Als je niet bent aangesloten op de riolering en je afvalwater correct zuivert met een goedgekeurde IBA, heb je recht op een 100% vrijstelling van de heffing op waterverontreiniging.

  • Hoe werkt het? De overheid heft alleen belasting op water dat het openbare netwerk belast. Omdat jouw gezuiverde water ter plaatse infiltreert of in een gracht geloosd wordt, valt de kostprijs volledig weg.

2. Hoe wordt de vrijstelling toegekend?

  • Automatisch via de beheerder: Als de IBA is geplaatst en wordt onderhouden door de gemeente, het waterbedrijf of de rioolbeheerder, dan wordt de vrijstelling in de meeste gevallen volledig automatisch toegepast. Je ontvangt dan simpelweg geen heffingsbiljet.

  • Zelf aanvragen bij eigen beheer: Heb je de IBA volledig in eigen beheer gebouwd en onderhoud je deze zelf? Dan moet je eenmalig een IBA-attest aanvragen bij je gemeentebestuur. De gemeente controleert of de installatie werkt volgens de Code van Goede Praktijk. Dit attest sturen ze door naar de VMM, waarna je voor 5 jaar bent vrijgesteld. Daarna moet je dit kort vernieuwen.

Wat als je de boorput nog niét hebt aangemeld en geen teller hebt? (Het Forfait)

Voor huizen zonder riool- en zonder leidingwateraansluiting die uitsluitend op een boorput draaien, berekent de VMM de heffing (vóórdat de vrijstelling wordt toegekend) op basis van een forfait van 30 m3 per gedomicilieerde persoon per jaar. (Voor een gezin met 3 personen, kost dit actueel +- 200 euro per jaar <-> kostprijs IBA 1800-2000 euro).

Zodra het IBA-attest echter is geregistreerd, wordt dat volledige berekende bedrag direct naar € 0,00 gereduceerd.

Conclusie: Ligt er geen riool in de straat en zuiver je zelf? Dan kost het lozen van je sanitaire boorputwater je helemaal niets, zolang je IBA officieel is goedgekeurd door de gemeente of rioolbeheerder.