Bij vervuiling van ons milieu denken we vaak spontaan aan “de landbouw”. Zeker als het gaat over resten van pesticiden in grond- of oppervlaktewater. Maar wist u dat veel van de stoffen die men vandaag meet in ons water niet rechtstreeks uit landbouwproducten komen, maar uit heel gewone toepassingen bij u thuis of op uw werk?
Wat zijn metabolieten – en waarom zitten ze in ons water?
Wanneer een pesticide of een andere chemische stof (zoals een geneesmiddel, detergent of verfstof) in het milieu terechtkomt, breekt die langzaam af. Dat afbraakproces laat sporen na: metabolieten. Sommige van die metabolieten zijn onschadelijk. Andere blijven wél lang aanwezig en kunnen risico’s vormen voor onze gezondheid en natuur. (bron: VMM.be)
Het probleem? Veel van deze metabolieten zijn niet meer te linken aan één specifieke sector. Ze zijn zó universeel dat ze uit meerdere bronnen kunnen komen: landbouw, industrie, woningen, ziekenhuizen, bouwmaterialen…
3 onverwachte bronnen van vervuiling die u kunnen verrassen
- Wasproducten
De stof AMPA – vaak gezien als afbraakproduct van het landbouwmiddel glyfosaat – komt ook voor in moderne fosfaatvrije detergenten. Uw wasmiddel kan dus bijdragen aan de vervuiling van het grondwater. - Schilderwerken en houtbehandeling
De stof 1,2,4-triazool is een afbraakproduct van sommige fungiciden die niet alleen op gewassen worden gebruikt, maar ook in verf of houtbeschermingsmiddelen. Deze stof wordt nu in heel Vlaanderen teruggevonden in drinkwaterbronnen – ook ver van landbouwgebieden. - Zorgsector en huishoudens
Geneesmiddelen of desinfectiemiddelen worden na gebruik uitgescheiden of weggespoeld, waarna ze via de riolering deels in het milieu terechtkomen. Sommige stoffen breken niet volledig af en blijven meetbaar als metaboliet in het water. (En wat dacht je van de restproducten van medicamenten en hormonen (contraceptie 70% van de vrouwelijke bevolking) in water na de +- werkende waterzuivering? )
Wat betekent dit voor u als burger of ondernemer buiten de landbouw?
Tot voor kort lag de focus vooral op de landbouw. Maar naarmate het inzicht in deze “onzichtbare” vervuiling groeit, zullen ook andere sectoren en burgers hun steentje moeten bijdragen. De kans is groot dat u als burger of kmo:
- richtlijnen krijgt over het gebruik van bepaalde producten (zoals verf, detergenten, biociden),
- moet investeren in betere waterzuivering of afvalverwerking,
- of gevraagd wordt om milieuvriendelijkere alternatieven te kiezen in uw productieproces of aankopen.
Waarom we nú al moeten nadenken
Waterbedrijven, overheden en wetenschappers trekken aan de alarmbel. Niet alleen omdat onze waterkwaliteit onder druk staat, maar ook omdat de oorsprong van veel vervuiling niet langer eenduidig is. Dat vraagt om een eerlijke en gedeelde aanpak, over sectoren heen.
Wie nu alleen naar de boeren wijst, mist het bredere plaatje. Want als we écht iets willen doen aan schadelijke stoffen in ons leefmilieu, moeten we allemaal – overheid, landbouw, industrie, bedrijven en burgers – een deel van de verantwoordelijkheid nemen.
Wat kan u zelf doen?
- Informeer u tijdig over wat er in uw producten zit: detergenten, verf, gewasbescherming, supplementen…
- Overweeg milieuvriendelijkere alternatieven of producten met minder reststoffen.
- Denk na over uw watergebruik en hoe u afvalwater afvoert of zuivert.
- Vraag bij aankoop of toepassing van chemische producten hoe die worden afgebroken in het milieu.
Conclusie
De kwaliteit van ons drinkwater en onze natuur is geen verantwoordelijkheid van één sector. Ze is van ons allemaal. De metabolieten die vandaag in de waterzuivering opduiken, zijn vaak de stille getuigen van ons dagelijks gedrag – thuis, op het werk, of in onze omgeving.
Wie meebeslist, meegebruikt of meevervuilt, zal straks ook moeten meedragen aan de oplossing. Laten we die verantwoordelijkheid samen en bewust opnemen.
De dag dat de overheid de sanering niet meer kan financieren (prioriteit defensie, green deal, armoede bestrijding), zoekt de overheid een andere ‘sponsor’.
